Porównanie

25 listopada 2025 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, że Polska ma obowiązek dokonywać transkrypcje aktów małżeństw zawartych w innych krajach Unii Europejskiej. 30 grudnia 2025 rząd przyjął projekt ustawy Katarzyny Kotuli o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu, zwany ustawą Współlokator+. Czym te rozwiązania się różnią?

Kim będziesz prawnie?

Wg ustawy Kotuli, podpisanie umowy nie zmienia Twojego stanu cywilnego - nadal będziesz kawalerem / panną. Teoretycznie - dostaniesz status osoby najbliższej w związku - ale nic za tym statusem nie idzie. Wszystkie kilkaset ustaw odnosi się do Ciebie per osoba będącą drugą stroną umowy o wspólnym pożyciu, o której mowa w art. 1 ustawy z dnia … o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu (Dz. U. poz. ...). Dla porównania, do małżonków odnoszą się per małżonek.

Wbrew pozorom - nie nadaje nawet samego statusu osoby najbliższej - bo status ten obejmuje już dziś z mocy prawa osoby, z którymi pozostajemy we wspólnym pożyciu.

Transkrypcja aktu małżeństwa - powoduje zmianę Twojego stanu cywilnego, i powoduje że jesteś po prostu mężem / żoną.

Gdzie zawrzesz związek?

Wg ustawy Kotuli, umowę o wspólnym pożyciu podpiszesz u notariusza, który potem prześle ją do urzędu stanu cywilnego.

Wyrok TSUE natomiast - dotyczy tylko przepisania aktów małżeństwa zawartych za granicą, więc sam ślub musisz wziąć w jednym z państw unijnych, które na to pozwalają, np. w Niemczech.

Jednakże - zakaz udzielania ślubów jednopłciowych jest niezgodny z art. 32 Polskiej Konstytucji. Sytuacja, że pary jednopłciowe z innych krajów mogą być małżeństwami w Polsce - a osoby mieszkające w Polski nie - stanowi niedopuszczalną dyskryminację obywateli Polski w porównaniu z cudzoziemcami.

Gdy tylko transkrypcja zagranicznych małżeństw się ustabilizuje - ruszymy z kampanią na rzecz udzielania ślubów w Polsce. Co ważne - to nie będzie już wymagać żadnych decyzji ministerialnych - wystarczy, że kierownik jednego z 2257 urzędów stanu cywilnego zdecyduje się udzielić takiego małżeństwa. Jesteśmy przekonani, że takiego znajdziemy.

Możliwe, że taki ślub zostanie zakwestionowany przez wojewodę. Jeśli tak - to czeka nas kilkuletnia batalia sądowa. O jej wynik jesteśmy spokojni - zakaz dyskryminacji ze względu na pochodzenie jest obecny zarówno w polskiej Konstytucji, jak i w Karcie Praw Podstawowych Unii Europejskiej, oraz w Europejskiej Karcie Praw Człowieka. Jeśli dobrze pójdzie, wygramy już w pierwszej instancji; jeśli gorzej, będziemy potrzebowali decyzji Trybunału Konstytucyjnego lub TSUE.

Kiedy?

Ustawa Kotuli ma wejść w życie za rok - 1 stycznia 2027 roku. Oczywiście - o ile Nawrocki ją podpisze.

Wymóg transkrypcji aktów małżeństwa obowiązuje już teraz - ale z powodu opieszałości Ministerstwa Cyfryzacji nie da się go wykonać. Gdy urzędnicy chcą zarejestrować małżeństwo jednopłciowe - wyskakuje błąd systemu komputerowego ministerstwa. Ministerstwo twierdzi - niezgodnie z prawdą - że do jego naprawienia wymagane jest nowe rozporządzenie.

Jeżeli Minister Gawkowski podpisze nowelizację Rozporządzenia Ministra Cyfryzacji z dnia 29 maja 2023 r. w sprawie wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego - i naprawi system komputerowy - to już następnego dnia urzędy stanu cywilnego będą dokonywać transkrypcji.

Jeżeli jednak nie podpisze nowelizacji, to co najwyżej przedłuży całą sprawę. W ciągu pół roku spodziewamy się wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, który nakaże transkrypcję małżeństwa Jakuba Cupriaka-Trojana i Mateusza Trojana. Jesteśmy spokojni o treść wyroku - bo to w tej sprawie NSA pytał TSUE o transkrypcje, i to w tej sprawie TSUE stwierdził, że mamy obowiązek jej dokonywać. Skoro pytał - musi uznać odpowiedź.

Czy będziecie mogli nosić wspólne nazwisko?

Ustawa Kotuli nie przewiduje możliwości przyjęcia wspólnego nazwiska przez osoby będące stronami umowy o wspólnym pożyciu, o której mowa w art. 1 ustawy z dnia … o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu (Dz. U. poz. ...).

Transkrypcja aktu małżeństwa obejmuje wszystkie zapisy aktu, w tym także o przyjęciu wspólnego nazwiska.

Czy będziecie mogli mieć wspólność majątkową i razem rozliczać podatki?

Ustawa Kotuli pozwala wpisać do umowy o wspólnym pożyciu ustanowienie wspólności majątkowej, i zezwala na wspólne rozliczanie podatków, tak samo jak w małżeństwach.

Transkrybowane małżeństwa od lat są traktowane przez urzędy tak samo jak małżeństwa zawarte w Polsce - czyli mogą korzystać ze wspólności majątkowej i przywilejów podatkowych.

Czy będziecie dziedziczyć po sobie bez podatku?

Ustawa Kotuli pozwala wpisać do umowy o wspólnym pożyciu testament, i dziedziczenie wg tego testamentu jest zwolnione z podatku, tak samo jak dziedziczenie z mocy prawa w małżeństwach.

Transkrybowane małżeństwa od lat są traktowane przez urzędy tak samo jak małżeństwa zawarte w Polsce - czyli mogą korzystać z przywilejów podatkowych.

Czy będziesz mógł opiekować się dzieckiem partnera?

Ustawa Kotuli pozbawiona jest zapisów o opiece nad dziećmi osoby będącej drugą stroną umowy o wspólnym pożyciu, o której mowa w art. 1 ustawy z dnia … o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu (Dz. U. poz. ...). Nie będziesz mógł przebywać z dzieckiem w szpitalu, wyrazić zgody na wyjazd dziecka na wycieczkę, udział dziecka w zajęciach z rytmiki, a nawet możesz mieć problemy z odebraniem dziecka z przedszkola.

Nie będziesz mógł też zostać formalnie drugim rodzicem dziecka (dokonać przysposobienia wspólnego).

Natomiast transkrybowane małżeństwa od lat są traktowane przez urzędy tak samo jak małżeństwa zawarte w Polsce - i umożliwiają przysposobienie wspólne, a także wspólną opiekę nad dzieckiem.

Czy będziecie chronieni przed dyskryminacją?

Ustawa Kotuli nie nadaje osobom będącym stronami umowy o wspólnym pożyciu, o której mowa w art. 1 ustawy z dnia … o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu (Dz. U. poz. ...) żadnego statusu, który inne osoby, instytucje i organizacje musiałyby uznawać. Z punktu widzenia świata zewnętrznego - dalej jesteście singlami, i można traktować Was jak singli. Można więc legalnie odmówić Wam traktowania jakie przewidziano dla par różnopłciowych.

Natomiast małżeństwa - wszystkie - są chronione przed dyskryminacją na podstawie Konstytucji RP oraz przepisów prawa międzynarodowego.

Jak będziecie traktowani za granicą?

Z punktu widzenia prawa innych krajów - umowa o wspólnym pożyciu to zwykły kontrakt cywilny, jak umowa zlecenie. Będziecie więc traktowani jak osoby obce, bez żadnego związku.

Natomiast małżeństwa jednopłciowe - są już dziś uznawane w 16 krajach Unii Europejskiej, i traktowane jako związki partnerskie w 7 kolejnych. Problemów możecie spodziewać się tylko w Bułgarii, Rumunii, Słowacji - i, oczywiście, Polsce. Jednakże - wyrok TSUE obowiązuje nie tylko nas, ale wszystkie kraje Unii - także te trzy kraje również będą musiały się do niego dostosować w najbliższym czasie.

Co, jeśli władzę przejmie prawica?

Oczywiście - ciężko przewidywać przyszłość, i „do czego się posuną” tym razem.

Jednakże, uchylenie ustawy Kotuli - jest bardzo proste. Nabyte przywileje podatkowe można wygasić z końcem roku podatkowego, a następnie usunąć rejestr w całości. Nikt nas tu nie obroni - bo ustawa Kotuli nie jest realizacją ani wymogów Konstytucji, ani prawa międzynarodowego.

Natomiast transkrypcja aktów małżeństwa - jest wymogiem TSUE. Próba jej cofnięcia - spowoduje natychmiastowe nałożenie wielomilionowych kar na Polskę. Jednocześnie - nawet w przypadku rządowego „unieważnienia” transkrybowanych małżeństw jednopłciowych - polskie sądy będą zmuszone do traktowania ich jako obowiązujących, zgodnie z prawem wspólnotowym, i zgodnie z konstytucyjną zasadą ochrony praw nabytych.

W najgorszej sytuacji - otwartego łamania prawa przez państwo polskie, i represji, np. finansowych, wobec małżeństw jednopłciowych - pary będą mogły skutecznie dochodzić odszkodowań i zadośćuczynień w sądach unijnych.

Walcz o swoje prawa razem z nami!